Wprowadzenie
Opracowanie programu działania (koncepcji funkcjonowania) biblioteki publicznej w XXI wieku stanowi duże wyzwanie, ale także odpowiedzialność, tym bardziej, gdy dotyczy to tak ważnej instytucji kultury dla miasta Olsztyna jaką niewątpliwie jest Miejska Biblioteka Publiczna. W ciągu ostatnich lat przeobrażenia, które dokonały się w olsztyńskiej bibliotece uczyniły z niej przestrzeń otwartą, demokratyczną, przestrzeń zaufania społecznego, miejsce w którym tworzą się wspólnoty, zawiązują trwałe relacje pomiędzy użytkownikami, lecz przede wszystkim biblioteka stała się instytucją, która poprzez pogłębioną współpracę z otoczeniem społecznym i kulturalnym jest organizacją rozpoznawalną i cieszącą się uznaniem.
Definiując kierunki rozwoju na następne lata zapewne część praktyk, przedsięwzięć oraz inicjatyw, które już na stałe wpisały się w charakter i tożsamość Miejskiej Biblioteki Publicznej będzie kontynuowana, przy czym słowo kontynuacja w tym przypadku oznacza ciągły proces doskonalenia się, bieżącego dokonywania oceny, aby na ich podstawie mieć zdolność do formułowania trafnych konkluzji, a tym samym wprowadzenia zmian lub korekt w dotychczasowo realizowanych projektach i przedsięwzięciach. W tym miejscu należy podkreślić, że współczesna instytucja kultury, jeśli ma osiągać wyznaczone przez siebie cele, muszą dysponować zespołem ludzi, którzy posiadają umiejętności implementowania nowych usług lub treści kulturalnych, nie wywołując przy tym negatywnych emocji.
Prezentując propozycję działań Miejskiej Biblioteki Publicznej w przyszłości, brano pod uwagę różne filozofie i dyskursy myślenia o współczesnych bibliotekach, ale wybrano te idee i rozwiązania, które wydają się być adekwatne do oczekiwań mieszkańców Olsztyna, pozwalają realnie zaspokajać potrzeby czytelniczek i czytelników biblioteki, skłaniają także do korzystania z zasobów biblioteki osoby, które są określane w literaturze przedmiotu jako nieużytkownicy biblioteki, wprowadzają nowe usługi, projekty oraz kanały i sposoby w sferze upowszechniania dorobku kulturalnego, w tym bezwzględnie kultury czytelniczej i literackiej, czy też pozwalają skutecznie animować różnorodne działania inspirujące i aktywnie wspierające procesy o doniosłym znaczeniu społecznym. Oprócz tego współczesna biblioteka, a taką jest Miejska Biblioteka Publiczna, to miejsce, gdzie umożliwia się czytelniczkom i czytelnikom spędzać czas w atrakcyjnej przestrzeni służącej zaspokajaniu również potrzeb rekreacyjnych oraz społecznych, takich jak choćby bliskość drugiego człowieka.
Ten ostatni z wymienionych aspektów ma bezpośredni związek z teorią niemieckiego socjologa społecznego Ulricha Becka. Otóż we współczesnych naukach społecznych można spotkać bardzo wiele pojęć, które definiują dynamikę zmian otaczającego świata, w jakim żyje człowiek, m.in. społeczeństwo postprzemysłowe, społeczeństwo globalne, czy też najbardziej popularne społeczeństwo informacyjne. Biorąc jednak pod uwagę nie tylko dokonujące się nieustannie zmiany technologiczne, ale także gospodarcze i ekonomiczne, wydaje się, że najtrafniejszym terminem oddającym charakter otoczenia społecznego, w którym funkcjonują współczesne instytucje kultury jest pojęcie autorstwa niemieckiego socjologa, a mianowicie: społeczeństwo ryzyka. Wśród podstawowych zagrożeń Ulrich Beck wymienia m.in.: ryzyko ekologiczne, zdrowotne, informacyjne i społeczne związane chociażby ze skutkami rozwoju nowych technologii, czy też zmian klimatycznych. Zatem zadaniem biblioteki jest wspieranie i budowanie więzi społecznych, których fundamentem jest właśnie kultura.
Istotną rolą olsztyńskiej biblioteki musi być stwarzanie mieszkańcom przestrzeni do realizacji ich różnorodnych potrzeb oraz możliwość budowania trwałych relacji pomiędzy uczestnikami kultury, tym bardziej gdy świat podlega ogromnej dynamice nowych trendów i mód w kulturze, czego przykładem jest chociażby kultura literacka. Biblioteka ma obowiązek profilować swoje usługi wychodząc naprzeciw zmieniającym się potrzebom i oczekiwaniom czytelników i czytelniczek.
W tym miejscu należy podkreślić, że oprócz wymienionej grupy osób korzystających z zasobów biblioteki, instytucja ta jest także miejscem, w którym możemy mówić o klientach biblioteki, użytkownikach, uczestnikach wydarzeń kulturalnych i społecznych, prosumentach, czy też osobach korzystających z przestrzeni bibliotecznej w celach terapeutycznych, to także oddaje sposób myślenia o działalności współczesnych bibliotek. Jednocześnie różnorodność osób korzystających z biblioteki wskazuje jednoznacznie, że biblioteka jest i zawsze powinna być miejscem otwartym, które oferuje szeroką gamę form i metod oraz idei przekazywanych pod względem treści i wartości kształtujących wzajemny szacunek i tolerancję, wartości wokół których budujemy świat codziennego życia, gdzie punktem wyjścia jest własna tożsamość i kreacja poprzez swobodny wybór.
Dlatego zważywszy na dotychczasowe osiągnięcia biblioteki oraz pojawiające się nowe wyzwania w kulturze, działalność Miejskiej Biblioteki Publicznej w latach 2025 – 2030 sformułowano w następujący sposób:
Wizja: Miejska Biblioteka Publiczna w Olsztynie, jako sieć otwartych, nowoczesnych, demokratycznych i przyjaznych placówek kultury, które poprzez działania upowszechniające czytelnictwo i kulturę literacką, treści kulturalne i społeczne, realizują potrzeby edukacyjne, informacyjne i kulturowe, a jednocześnie wspierają mieszkanki i mieszkańców Olsztyna
w budowaniu i utrwalaniu więzi społecznych oraz ich aktywności w różnych obszarach życia.
Misja: Zaspokajanie potrzeb i oczekiwań społeczności lokalnej poprzez zapewnienie swobodnego dostępu do zasobów bibliotecznych oraz wysokiej jakości usług skierowanych do różnorodnych grup społecznych oraz kreowanie działań czytelniczych, kulturalnych, edukacyjnych, informacyjnych, społecznych, które są źródłem wiedzy, a także zdobywania nowych kompetencji umożliwiających uczestnictwo w kulturze, w życiu społecznym, jak również pozwalających korzystać z ogromnego bogactwa i dziedzictwa kulturowego świata.
Jak już wcześniej podkreślono, w gwałtownie zmieniającej się rzeczywistości, której cechą jest płynność, niepewność, to biblioteki obok instytucji edukacyjnych, będą pełnić niezwykle ważne miejsca zapobiegające kryzysom społecznym wśród których najgroźniejsze jest wykluczenie społeczne. Problem ten może mieć różne źródła oraz przejawiać się na różne sposoby, lecz zadaniem biblioteki, w tym olsztyńskiej książnicy, jest i będzie w przyszłości zapobieganie takim zjawiskom, diagnozowanie ich w społecznościach, a przede wszystkim niwelowanie skutków jeśli się pojawią.
Podobnie jak w latach ubiegłych Miejska Biblioteka Publiczna, chcąc utrzymać i rozwijać wypracowane standardy swojej działalności, będzie w dalszym ciągu podejmować i realizować inicjatywy, przedsięwzięcia oraz projekty o dużej uważności kulturowej i społecznej, które pozwalają mieszkankom i mieszkańcom Olsztyna odnaleźć się w permanentnie zmieniającym się świecie, szczególnie będzie to niezwykle ważne wraz ze wzrostem znaczenia technologii związanej z AI. Jednocześnie wszelkie powodzenie w działalności merytorycznej jest bezpośrednio związane z umiejętnym i odpowiedzialnym wprowadzaniem rozwiązań organizacyjnych, które będą wzmacniały podejmowane przez bibliotekarki i bibliotekarzy przedsięwzięcia kulturalne i społeczne, chociażby poprzez podnoszenie kompetencji zawodowych w zakresie animowania i prowadzenia zajęć edukacyjnych.
Podnoszenie kompetencji zawodowych zespołu bibliotekarskiego jest jednym z najważniejszych elementów nowoczesnej biblioteki, jest tym zadaniem dla zarządzających, które umożliwia realizację jakichkolwiek celów w tak dynamicznej rzeczywistości. Przygotowanie merytoryczne i podnoszenie umiejętności jest również ważne jeśli uzmysłowimy sobie, że biblioteka niejednokrotnie jest przestrzenią pierwszego kontaktu z kulturą, a zarazem miejscem spotkań, miejscem dialogu społecznego i kulturalnego, miejscem wymiany poglądów, miejscem w którym nie tylko uczestniczymy w wydarzeniach artystycznych, ale mieszkanki i mieszkańcy Olsztyna mogą dzielić się swoimi zainteresowaniami i pasjami z innymi, a nawet czymś tak osobistym jak wrażliwość. Stąd też bibliotekarki i bibliotekarze oprócz ułatwiania dostępu do wiedzy i kultury oraz dostarczania treści literackich, dzięki swoim kompetencjom tworzą także przestrzeń, gdzie każdy czuje się ważny i słuchany, zaś tę przestrzeń tworzymy wspólnie, tj. czytelnicy, użytkownicy, twórcy, artyści, przedstawiciele różnorodnych środowisk społecznych i kulturalnych.
Zapewne w olsztyńskiej bibliotece w dalszym ciągu będziemy implementować najbardziej wartościowe i najlepsze trendy w bibliotekarstwie, które będą służyły wzmocnieniu i rozwijaniu ważnej funkcji społecznej w zakresie budowania kapitału społecznego, intelektualnego, kulturowego, bo tenże kapitał jest niezbędny dla osiągania wspólnych celów, kształtowania tożsamości społeczeństw, a przede wszystkim budowania przestrzeni wzajemnego zaufania. Uczestnictwo w kulturze nie tylko umożliwia i sprzyja tworzeniu trwałych więzi społecznych, ale pozwala przełamywać niekorzystne zjawiska społeczne wywołane rozwojem nowych technologii. Dlatego w kolejnych latach w bibliotece należy kontynuować wydarzenia, które poprzez atrakcyjność formy będą zachęcały do korzystania z oferty Miejskiej Biblioteki Publicznej i przeciwdziałały atomizacji społecznej. Chcąc na bieżąco dostarczać usług bibliotecznych, będących zgodnych z oczekiwaniami mieszkanek i mieszkańców, Miejska Biblioteka Publiczna w partnerstwie z Wojewódzką Biblioteką Publiczną będzie kontynuować badania dotyczące zarówno użytkowników, jak i nieużytkowników biblioteki. Szczególnie druga z wymienionych grup jest poddawana głębokiej analizie, aby znaleźć przyczynę ich niekorzystania z zasobów biblioteki.
Wszelka aktywność w przyszłości, tak jak dotychczas powinna zmierzać do kreowania wizerunku biblioteki, jako miejsca atrakcyjnego, ciekawego, wspólnotowego, przyjaznego, wspierającego i w skuteczny sposób popularyzującego tradycje literackie miasta, regionu oraz ważnych zjawisk w literaturze kraju i świata.
Założenia programowe:
Wyznaczając kierunki programowe rozwoju Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie na lata 2025 – 2030 należy zgodnie z doświadczeniem najlepiej funkcjonujących bibliotek w Polsce i na świecie planować, modelować działania, które będą cechowały się dużo dalszą perspektywą czasową aniżeli wskazany okres. Jednocześnie szukając inspiracji chciałbym zwróć uwagę na kraje skandynawskie, w których źródłem sukcesu bibliotek nie były imponujące projekty infrastrukturalne lecz idee i przedsięwzięcia tworzące warunki, które pozwalały skutecznie upowszechniać wizerunek biblioteki jako miejsca służącego społeczności lokalnej i działającej w myśl zasady: Myśl globalnie, działaj lokalnie. Ten aspekt jest już obecny w działalności olsztyńskiej biblioteki, jednak musi być on wzmacniany i rozwijany wraz z pojawianiem się nowych oczekiwań mieszkanek i mieszkańców, nowych rozwiązań w polityce bibliotekarstwa publicznego, a przede wszystkim wyzwań przed którymi stoi zarówno społeczność, jak i poszczególni mieszkańcy.
Skuteczność realizacji różnorodnych projektów oraz zadań statutowych będzie zależeć nie tylko od kultury organizacyjnej biblioteki, współpracy z otoczeniem społecznym i kulturalnym, sprawnej promocji wydarzeń i imprez, czy też realizacji projektów wzmacniających relację z czytelniczkami i czytelnikami biblioteki, ale także od uwzględnienia polityki kulturalnej Gminy Olszyn sformułowanej w takich dokumentach jak: Strategia Rozwoju Miasta – Olsztyn 2030+, Program Wdrożeniowy Olsztyn Zapraszający wskazujący na najważniejsze przedsięwzięcia, umożliwiające realizację celów określonych w tejże strategii, czy też Gminny Program Rewitalizacji. Bardzo ważnym momentem, który uszczegółowi planowane działania na kolejne lata będzie także przyjęcie Strategii Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olszynie na lata 2026 – 2031.
Biorąc pod uwagę wielość zadań i ich ogromną różnorodność proponuję, aby w latach 2025 – 2030 działalność olszyńskiej biblioteki była z jednej strony kontynuacją udanych i cenionych projektów realizowanych przez zespół bibliotekarek i bibliotekarzy, a z drugiej strony wprowadzała nowe przedsięwzięcia i inicjatywy kulturalno – społeczne oraz rozwiązania organizacyjne, które uczynią bibliotekę jeszcze bardziej rozpoznawalną marką Olsztyna, toteż wśród ogólnych kierunków rozwoju należy wskazać:
- kontynuacja działań wzmacniających kapitał kulturowy Olszyna,
- skuteczne identyfikowanie potrzeb i oczekiwań mieszkanek i mieszkańców Olsztyna,
- gromadzenie i udostępnianie najważniejszych i najwartościowszych pozycji literackich zarówno autorów regionalnych, polskich oraz światowych,
- rozwijanie dotychczasowych usług bibliotecznych i informacyjnych, które gwarantują dostęp do zasobów zdalnych, w tym treści literackich na różnych nośnikach,
- rozwijanie i wprowadzanie atrakcyjnych form oraz metod, aktywizujących społeczność Olsztyna do uczestnictwa w kulturze czytelniczej, informacyjnej, społecznej oraz edukacyjnej i kulturalnej,
- implementowanie nowych form wsparcia odbiorców biblioteki w ich indywidualnym rozwoju i samorealizacji,
- podnoszenie standardów świadczenia usług o charakterze bibliograficznym,
- współpraca z dotychczasowymi partnerami reprezentującymi zarówno instytucje i organizacje pozarządowe, a także pozyskiwanie do współpracy nowych podmiotów włącznie z obszaru sektora gospodarczego.
Biblioteka olsztyńska realizując poszczególne zadania oraz projekty powinna to czynić w przestrzeni charakteryzującej się dużą elastycznością, w której z powodzeniem mogą przenikać się różne potrzeby i oczekiwania klientek i klientów biblioteki. W przyszłości każda z filii bibliotecznych, bez względu na wielkość, powinna być płynną instytucją w wielu wymiarach, zgodnie ze zmieniającym się kształtem lokalnej społeczności, która korzysta z zasobów biblioteki. Najlepiej tę płynność oddaje metafora dnia, otóż biblioteka rankiem powinna być inna niż popołudniu, czy też wieczorem. Taki dzienny cykl według którego działa biblioteka pozwala jej być miejscem o wielu walorach, zmieniając jej charakter przy wykorzystaniu prostych działań np. wykorzystując przestrzenie przeznaczone do udostępniania zbiorów w salę spotkań autorskich. Dużym znaczeniem w tej kwestii ma również fakt, że do biblioteki przychodzą w różnych porach inne grupy społeczne np. do południa są to przedszkola i szkoły, w południe seniorzy, natomiast wieczorem najczęściej korzystają z biblioteki młodzi ludzie i osoby pracujące. Należy dążyć do tego, aby Miejska Biblioteka Publiczna składała się z placówek tworzących w mieście rodzaj salonu lokalnej społeczności, tzw. trzeciego miejsca.
- Zbiory biblioteczne.
Polityka kształtowania zabiorów bibliotecznych to kluczowy element wokół którego biblioteka buduje swój wizerunek a jednocześnie stanowi on źródło bardzo wielu wydarzeń oraz projektów realizowanych przez bibliotekarki i bibliotekarzy. Zbiory biblioteczne, szczególnie książkowe (pod różną postacią) pełnią także bardzo ważną funkcję społeczną, jaką jest kategoria piśmienności (ang. literacy). Termin ten jest definiowany przez OECED (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) jako umiejętność zrozumienia, dokonywania oceny, użycia i zaangażowania się w pisany tekst w celu uczestnictwa w życiu społecznym, osiągnięcia wyznaczonych celów i rozwijaniu wiedzy oraz własnego potencjału. Związki powszechnego czytania ze sprawą równości politycznej, społecznej, ekonomicznej są traktowane we współczesnym świecie jako oczywiste i potwierdzone doświadczeniem w poszczególnych krajach. Umiejętność czytania i możliwość korzystania z różnych typów tekstów musi być przez Miejską Bibliotekę Publiczną traktowane jako rodzaj kapitału pozwalającego mieszkankom i mieszkańcom miasta nie tylko na uczestnictwo w kulturze, lecz przede wszystkim jako dawanie szansy na awans społeczny bądź skuteczne działanie w sferze publicznej. Nie bez przyczyny w średniowieczu idiotą nazywano osobnika, który nie umiał przeczytać psalmu: idiotae qui psalmus nescit. Czytanie włącza nas w kulturę, włącza nas w społeczeństwo czyli do wspólnoty i właśnie w bibliotece będziemy kształtować przestrzeń o charakterze wspólnotowym, więc testy literatury pięknej i niebeletrystycznej stanowią jedną z osi wokół których można ten cel osiągnąć.
Jeśli literatura, tekst pisany, czy też jakakolwiek inna postać słowa ma pobudzać do aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej, należy tworzyć zbiory uniwersalne, budować ich atrakcyjność poprzez różnorodność tematyki jak również nośników na którym występują. Bardzo ważnym aspektem popularyzacji czytelnictwa jest traktowanie także książek i tekstów jako rozrywki i zabawy, w myśl zasady, że nie zyskamy nowych czytelniczek i czytelników jakimkolwiek przymusem, lecz ich potrzebą estetyczną i emocjonalną.
Należyte budowanie zbiorów bibliotecznych to korelacja doświadczenia zespołu bibliotekarzy, współpraca ze środowiskiem literackim i kulturalnym oraz upodobania olsztynian. Źródłem znajomości oczekiwań mieszkanek i mieszkańców Olsztyna są takie mechanizmy jak: badania czytelnicze, wywiady, rozmowy, spotkania a przede wszystkim dezyderaty składane przez osoby odwiedzające bibliotekę drogą tradycyjną lub internetową.
Jednocześnie wszelkie badania i opracowania dotyczące czytelnictwa wskazują, że nowości wydawnicze są podstawowym czynnikiem przyciągającym do biblioteki, dlatego w dalszym ciągu jako osoba odpowiedzialna za kształtowanie kultury czytelniczej w mieście będę podejmował działania zmierzające do wzrostu nakładów finansowych na zakup nowości wydawniczych. Skuteczność tej aktywności będzie opierać się nie tylko na środkach finansowych własnych, lecz również pochodzących ze źródeł zewnętrznych m.in. programów ministra, zbiórek społecznych, czy też współpracy z wydawcami.
Ważną częścią podejmowanych działań będzie także systematyczne zwiększanie udziału książek elektronicznych i mówionych w zbiorach bibliotecznych. Dlatego Miejska Biblioteka Publiczna będzie kontynuowała uczestnictwo w konsorcjum IBUK (Warmińsko – Mazurski Zasób Biblioteczny), dzięki czemu będziemy powiększać listę tytułów zdalnie dostępnych dla czytelniczek i czytelników biblioteki.
W tym miejscu należy podkreślić, że rynek książek elektronicznych bardzo szybko się zmienia, na co wpływ ma m.in. kwestia regulacji praw autorskich oraz rosnąca konkurencja pomiędzy firmami. Jednak warto zauważyć, że osoby czytające tradycyjne kodeksy, sięgają najczęściej również po nośniki elektroniczne, zatem budowanie zbiorów musi mieć charakter komplementarny. Dostęp do komercyjnych platform będzie uzupełniany w bibliotece poprzez umożliwienie korzystania z publicznych bibliotek cyfrowych, które są darmowe.
Poza książkami tradycyjnymi i elektronicznymi oraz audiobukami, biblioteka tworzy również kolekcję zbiorów specjalnych: filmy, nagrania muzyczne, programy i gry komputerowe. Lecz tego typu zbiory ulegają stosunkowo szybszej dezaktualizacji aniżeli pierwsze z wymienionych dlatego biblioteka ma za zadanie bieżące monitorowanie rynku w celu uzupełniania kolekcji specjalnych, aby przedstawiały realną wartość dla czytelniczek i czytelników.
Ważnym elementem zbiorów i materiałów bibliotecznych muszą być zawsze pozycje o tematyce regionalnej. Do tej pory w każdej filii Miejskiej Biblioteki Publicznej znajdują się kolekcje regionalne, zarówno obejmujące literaturę piękną, jak i naukową lub popularyzującą historię i kulturę Olsztyna oraz Warmii i Mazur. Istotne znaczenie dla budowania tych że kolekcji ma fakt, że biblioteka nieustannie współpracuje z lokalnymi i regionalnymi wydawczyniami i wydawcami, lecz nie tylko poprzez zakupów zbiorów, ale także organizując w porozumieniu z nimi spotkania autorskie oraz spotkania popularyzujące określoną tematykę.
- Doskonalenie systemu bibliotecznego SOWA.
Sprawne i skuteczne informowanie czytelniczek i czytelników biblioteki na temat posiadanych zbiorów i materiałów bibliotecznych to zadanie, które nieustannie wymaga doskonalenia ponieważ umożliwia dogodny przegląd posiadanej przez bibliotekę oferty w tym zakresie. Podstawową komórką organizacyjną, która zajmuje się monitorowaniem i wdrażaniem rozwiązań ułatwiających dostęp do informacji na temat zasobów Miejskiej Biblioteki Publicznej jest Dział Gromadzenia i Opracowywania Zbiorów, który to dział nie tylko zakupuje, gromadzi i opracowuje formalnie (opis bibliograficzny) oraz rzeczowo (opis treści) wydawnictwa zwarte i ciągłe, lecz również prowadzi szkolenia wewnętrzne mające na celu zapoznawanie bibliotekarek i bibliotekarzy z nowymi narzędziami umożliwiającymi czytelniczkom i czytelnikom drenaż sieci internetowej w celu skutecznych poszukiwań. Dodatkowo zespół Działu Gromadzenia i Opracowywania Zbiorów uczestniczy w kontroli poprawności statystyk i dokumentacji bibliotecznej dotyczącej wpływów, ubytków, skontrów.
Chcąc utrzymać wysoki standard rozwiązań technologicznych ułatwiających dostęp i profilowanie poszukiwanych zbiorów, Dział Gromadzenia i Opracowania Zbiorów w dalszym ciągu będzie ściśle współpracował z dostawcą oprogramowania SOWA m.in. w kwestii cyklicznych szkoleń dla bibliotekarek i bibliotekarzy, aby poznawać nowe narzędzia służące zwiększeniu atrakcyjności korzystania z katalogu bibliotecznego. Należy nadmienić, że biblioteka zamierza kontynuować i rozwijać także współpracę z Biblioteką Narodową, której celem jest dążenie do jak najbardziej poprawnego opracowywania zbiorów w standardzie bibliograficznym, dzięki czemu istnieje możliwość wzajemnego drenowania zasobów jednej, jak i drugiej organizacji.
W przyszłości planujemy również rozwijać powiadomienia dla czytelników nie tylko na temat dostępnych zbiorów, ale również informacji o ważnych wydarzeniach organizowanych przez Bibliotekę oraz Gminę Olsztyn. Ten aspekt wpisuje się w politykę informacyjną Gminy, która jest strategicznym parterem Biblioteki w realizacji zadań statutowych i projektów o charakterze ogólnomiejskim.
Należy także nie rezygnować z inicjatywy ukierunkowanej na stworzenie w przyszłości przynajmniej dwóch stanowisk z książkomatami, które umożliwią automatyzację procesu wypożyczania i zwrotu książek. W ten sposób ta nowa usługa biblioteczna osobom mieszkającym w Olsztynie na osiedlach oddalonych od centrum zapewni komfort i wygodę korzystania z oferty bibliotecznej, m. in. czytelniczki i czytelnicy nie będą musieli dostosowywać się do czasu otwarcia biblioteki, aby odebrać lub zwrócić książki.
- Promocja czytelnictwa oraz działalność kulturalna i edukacyjna.
Wśród szeregu działań, które służą budowaniu wspólnej przestrzeni jest niewątpliwie organizowanie i realizowanie przez Miejską Bibliotekę Publiczną wydarzeń popularyzujących czytelnictwo, kulturę, doniosłe wydarzenia społeczne, czy też kompetencję umożliwiające budowanie wzajemnego szacunku wobec dokonywanych wyborów życiowych. Bardzo ważnym fundamentem dla takich działań jest doświadczenie indywidualne oraz zbiorowe osób korzystających z biblioteki.
W obszarze promocji oraz działalności kulturalnej i edukacyjnej chciałbym pogłębić współpracę z poszczególnymi instytucjami kultury, a także innymi podmiotami społecznymi i kulturalnymi działającymi w Olsztynie , aby biblioteka w dalszym ciągu była postrzegana jak integralna część ekosystemu społecznego.
Kwestia funkcjonowania biblioteki na płaszczyźnie organizatora wydarzeń kulturalnych jest wielowymiarowa, ponieważ obejmuje nie tylko budowanie oferty zgodnej z oczekiwaniami mieszkańców, ale również tworzy katalog imprez, które kreują zachowania pozwalające na swobodną wymianę myśli, poglądów, opinii, a także kompetencji społecznych oraz kulturowych.
Zapewne trzeba doskonalić formy i metody organizowania różnorodnych wydarzeń i projektów, chcąc jednak podtrzymać i rozwijać atrakcyjność przestrzeni bibliotecznych nie mogą one być tylko wypełnione spotkaniami o wysokich walorach artystycznych, ale również muszą służyć spędzaniu czasu wolnego, rekreacji, odprężeniu, w ten sposób skutecznie można urzeczywistniać idee trzeciego miejsca.
Wśród form i sposobów prowadzenia działalności w opisywanym aspekcie, należy wymienić: szkolenia biblioteczne, warsztaty, zajęcia edukacyjne, spotkania autorskie, festiwale, imprezy cykliczne na stałe wpisane w kalendarz miasta, zajęcia literackie, wystawy, konkursy, debaty, a także organizowanie wydarzeń w przestrzeniach plenerowych, które poszerzają możliwość dotarcia z ofertą do społeczności Olsztyna.
Przedsięwzięcia i projekty włączające do uczestnictwa w życiu kulturalnym miasta, a także otwierające na poznawanie dziedzictwa literackiego i kulturalnego są realizowane przez bibliotekę w sposób skuteczny o czym świadczy duża liczba publiczności korzystająca z oferty. Sukces ten wynika z różnorodności wydarzeń oraz bogatego kalendarza imprez. Jednakże w dalszej perspektywie chciałbym zaproponować, aby obok już istniejących, pojawiły się i były realizowane wydarzenia wpisujące się w strategię Gminy Olsztyn, dlatego w przyszłości w trakcie obchodów Dni Olsztyna planuje się np. uruchomienie formuły cyklu spotkań literackich o nazwie: Trzydniówka literacka. Tego typu przedsięwzięcie będzie realizowało kilka istotnych celów, m.in. takich jak: popularyzacja środowiska literackiego, budowanie kulturowej tożsamości miasta, kreowanie pozytywnego wizerunku miasta wśród turystek i turystów, czy też integrowania społeczności miasta poprzez tworzenie przestrzeni wspólnych, choćby wokół Starego Miasta.
Ważnym aspektem jest także pogłębienie współpracy ze środowiskiem szkół średnich, aby popularyzować czytelnictwo wśród młodzieży. Ma to ogromne znaczenie, zważywszy na postępujący rozwój technologii informacyjnych i związanych z tym zagrożeń społecznych. Stąd też już w bieżącym roku, na przełomie września i października zainicjowana zostanie formuła debat literackich pod nazwą: Ultrasi literatury. Wykorzystując formułę rywalizacji sportowej, kibicowskiej, zaproponujemy nauczycielom i opiekunom współpracę której celem będzie wyłonienie najbardziej zaangażowanych czytelniczek i czytelników wśród młodych ludzi. Przewiduje się organizację tego projektu w cyklu dwuletnim, co w ten sposób podkreśli wartość zdobytego zwycięstwa.
Osią wokół której proponuję integrowanie środowiska kulturalnego i społecznego miasta będzie przedsięwzięcie o nazwie, Olsztyńska Koalicja na Rzecz Popularyzacji Czytelnictwa i Literatury. To przedsięwzięcie miałoby swoje źródło w bogactwie zasobów piśmienniczych, kulturowych oraz środowiskowych, jakimi charakteryzuje się Olsztyn oraz region. Liczba inicjatyw literackich, podejmowanych na terenie Olsztyna, a także w bliskim jego sąsiedztwie jest bardzo różnorodna, a przy tym podkreśla oryginalność olsztyńskiej kultury literackiej w kontekście całej polskiej tradycji.
W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że obok miejskich instytucji kultury, w Olsztynie działają również organizacje pozarządowe i wydawnictwa, które współorganizują życie literackie oraz kulturalne miasta. Dodatkowym atutem jest istnienie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego posiadającego zespół badaczek i badaczy, a także aparat naukowy pozwalający na opracowywanie i popularyzowanie dziedzictwa kulturowego Olsztyna i regionu. Jeśli uporządkowalibyśmy te wszystkie inicjatywy i nadali im spójny charakter, to w przyszłości istnieje szansa, że Olsztyn mógłby ubiegać się o prestiżową nazwę Miasta Literatury UNESCO. Oczywiście wymaga to koordynacji i wyłonienia lidera, który jest w stanie stworzyć program działań uwzględniający:
- współpracę z instytucjami kultury
- spotkania ze środowiskiem literackim
- współpracę z wydawcami oraz organizacjami pozarządowymi
- współpracę z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim
- realizację projektów, w których uczestniczy społeczeństwo Olsztyna.
- stworzenie bazy organizacji zajmujących się edukacją literacką
- prowadzenie kampanii informacyjnych i promocyjnych
- zaangażowanie szkół i ośrodków szkolno-wychowawczych.
W ten sposób Olsztyn budowałby swoją markę, jako miasta atrakcyjnego, wartego odwiedzenia, proponującego ciekawe wydarzenia, a z drugiej strony, integrującego mieszkanki i mieszkańców wokół idei o doniosłym znaczeniu społecznym.
Przedłożone propozycje wskazują i proponują idee myślenia o przyszłości Miejskiej Biblioteki Publicznej jako przestrzeni nas wszystkich, bez względu na wiek, wykonywany zawód, zainteresowania, pasje, czy też wybory społeczne. Każdy ma prawo korzystać i czuć się mile widzianym w naszej instytucji. Oczywiście należy nadmienić, że w dalszym ciągu będą kontynuowane przedsięwzięcia i projekty, które stanowią wizytówkę biblioteki:
- Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego
- Międzynarodowy Dzień Poezji
- Międzynarodowy Dzień Książki i Praw Autorskich
- Tydzień Bibliotek
- Dni Literatury Dziecięcej
- Festiwal Atlantyda Północy
- Wakacje z Biblioteką
- Latem Wybieram Kulturę
- Narodowe Czytanie
- Galeria Jednego Wiersza
- Urodziny Olsztyna
- Pracownia Literacka
- Bez Korekty
- Dni Seniora
- Zaduszki Literackie.
Oprócz wymienionych, organizowanych cyklicznie przedsięwzięć, biblioteka będzie w dalszym ciągu realizowała również projekty związane z ważnymi wydarzeniami historycznymi i kulturalnymi oraz podejmowała działania o charakterze edukacyjnym i kulturalnym, które wpisują się w tzw. ścieżkę edukacji kulturalnej, np. lekcje biblioteczne, wykłady bądź odczyty.
- Marketing i promocja biblioteki.
W chwili obecnej Miejska Biblioteka Publiczna jest instytucją rozpoznawalną, z której korzystają nie tylko osoby czytające, ale także poszukujące miejsc przyjaznych, otwartych na różne propozycje współpracy. Niezmiennie hasłem, które podkreśla różnorodność działań biblioteki jest: Kraina Tysiąca Inspiracji, a zarazem wskazuje że każdy może odnaleźć w tym miejscu coś interesującego dla siebie.
Wprowadzony przed kilku laty system identyfikacji wizualnej, który wpłynął na zwiększenie rozpoznawalności instytucji i jej oferty, będzie w dalszym ciągu rozwijany o materiały, które będą atrakcyjne w swej formie, a zarazem będą skutecznie informowały o bieżącej ofercie dostępnej dla mieszkanek i mieszkańców Olsztyna. Tak jak do tej pory, w działaniach promocyjnych i marketingowych, biblioteka będzie posługiwała się szeroką paletą narzędzi wykorzystując zarówno kanały elektroniczne oraz tradycyjne, w tym jeden z najskuteczniejszych i najtańszych, a mianowicie: bezpośrednią interakcję z odwiedzającymi.
Chciałbym także, aby w przyszłości biblioteka działaniami marketingowymi wpisywała się w zadania i projekty kreowane przez Gminę Olsztyn oraz budowała swój pozytywny wizerunek i atrakcyjny przekaz poprzez współpracę z innymi podmiotami funkcjonującymi w przestrzeni miasta w obszarze kultury i działalności społecznej. Przykładem skuteczności takiej filozofii jest projekt Olszty Czyta, czy też Pracownia Literacka, inicjatywa organizowana w partnerstwie z Miejskim Ośrodkiem Kultury oraz jednym z nauczycieli j. polskiego z olsztyńskiej szkoły średniej.
W dalszym ciągu, priorytetem dla promowania biblioteki będą działania wychodzące na zewnątrz, mające charakter plenerowy, szczególnie w okresie letnim. W tym miejscu należy podkreślić, że atrakcyjność imprez plenerowych pozwala na bardziej skuteczne budowanie relacji z otoczeniem, a zarazem ubarwia różne przestrzenie miasta w których funkcjonują poszczególne filie.
Chcąc podtrzymać pozytywny wizerunek biblioteki, a także stworzyć wokół niej wspólnotę kulturalną, w przyszłości będę dążył do zmiany w statucie polegającej na nadaniu poszczególnym filiom bibliotecznym nazw osiedli, w których są one zlokalizowane. Należy podkreślić, że w ostatnich latach część filii została gruntownie wyremontowana, a w perspektywie czekają bibliotekę kolejne dwa ważne remonty, tj. filii nr 6 przy ul. Jarockiej oraz filii nr 13, przy ul. Sikiryckiego. Dlatego wykorzystując nowe odsłony filii bibliotecznych, zostaną podjęte działania zamierzające do tego, aby stały się one centrami aktywności społecznej dla mieszkanek i mieszkańców, którzy korzystają z nich na co dzień.
Ważnym elementem, który umożliwi rozwijanie narzędzi promocyjnych, będzie także proponowana w przyszłości zmiana w statucie biblioteki dotycząca możliwości sprzedaży rekwizytów i gadżetów z logotypami Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz hasłami popularyzującymi czytelnictwo. Ta inicjatywa wpisuje się w szerszą ideę kreowania marki Olsztyna, ponieważ przygotowane materiały promocyjne z powodzeniem będą mogły spełniać rolę pamiątek z miasta.
Jednak niewątpliwie największy wpływ na popularyzację biblioteki, ma jej oferta kulturalna i edukacyjna, dlatego zespół bibliotekarek i bibliotekarzy sukcesywnie zdobywa nowe kompetencje i wiedzę w licznych webinariach, szkoleniach i wyjazdach studyjnych aby móc w przyszłości implementować ciekawe rozwiązania we własnej pracy z czytelniczkami i czytelnikami.
Założenia organizacyjne:
Ogromne znaczenie dla osiągnięcia wyznaczonych celów merytorycznych ma sprawnie funkcjonująca kultura organizacyjna. Dlatego też jest istotnym zadaniem osoby zarządzającej jest stworzenie mechanizmów, które umożliwiają pracownicom i pracownikom realizację nie tylko celów biblioteki, ale też pozwalają rozwijać im się zawodowo i osiągać osobiste cele. W tym względzie kluczowa jest struktura komunikacyjna oraz współpraca pomiędzy kadrą kierowniczą, a zespołem bibliotekarskim. Dlatego też w dalszym ciągu będą odbywały się systematyczne zebrania, będą powoływane zespoły do poszczególnych projektów, jak również rozwijany portal pracowniczy, który ułatwia realizowanie określonych zadań w obszarze organizacji i administracji.
Chcąc podtrzymać pozytywną współpracę wśród zespołu bibliotekarskiego, a jednocześnie rozwijać bibliotekę, należy wspierać budowanie relacji w zespołach, motywować pracowników możliwością rozwoju poprzez uczestnictwo w szkoleniach, warsztatach, czy też wyjazdach studyjnych za granicę (np. w ramach projektów Erasmus). Jednak oprócz wskazanych obszarów istotne znaczenie mają także następujące zadania:
- Organizacja pracy i sieci bibliotecznej.
W dalszym ciągu, zarządzając biblioteką, należy uwzględniać zarówno tendencje w rozwoju bibliotekarstwa publicznego, potrzeby i oczekiwania mieszkanek i mieszkańców, realizację zadań statutowych oraz konieczność elastycznych godzin otwarcia, a także świadczonych usług. Wśród kierunków rozwoju sieci bibliotecznej należy wskazać m. in.:
- Podejmowanie działań zmierzających do otwarcia nowych filii bibliotecznych, szczególnie integrujących nowo-powstałe osiedla z miastem. Niewątpliwie należy monitorować sytuację na osiedlu Zatorze i Podleśna, gdyż w tej części miasta znajduje się tylko jedna biblioteka, zaś czytelnicy zgłaszają potrzebę powstania przynajmniej jeszcze jednej placówki, bądź też przeniesienia obecnej do większego obiektu.
- W dalszym ciągu należy rozwijać i wprowadzać rozwiązania, które ułatwią dostęp do kultury osobom starszym oraz niepełnosprawnym.
- W następnych latach będą kontynuowane przedsięwzięcia poprawiające estetykę poszczególnych filii, zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz.
- Organizacja pracy w poszczególnych placówkach bibliotecznych musi przebiegać płynnie i w taki sposób, aby biblioteki jak najlepiej mogły służyć mieszkankom i mieszkańcom.
- Infrastruktura Miejskiej Biblioteki Publicznej.
Cały czas w bibliotece postępują prace poprawiające infrastrukturę, jej dostępność i wyposażenie służące odwiedzającym. Prace remontowe i konserwatorskie są prowadzone na bieżąco, zaś w ostatnich pięciu latach udało się m. in. wyremontować kompleksowo filię nr 12 przy ul. Wrocławskiej, jak również wyposażyć filię nr 5 przy ul. Orłowicza w nowe regały w oddziale dla dorosłych.
W chwili obecnej MBP w Olsztynie jest na etapie planowanych inwestycji w filii nr 6 przy ul. Jarockiej oraz filii nr 13 przy ul. Sikiryckiego. Obydwie placówki są niezwykle popularne wśród społeczności osiedlowych, zaś ich remont pozwoli nie tylko na estetyzację tych miejsc, lecz poprawi przede wszystkim możliwości realizowania bardziej różnorodnej oferty bibliotecznej i uelastyczni funkcjonalność bibliotek.
Oddzielną kwestią jest planowana w przyszłości nowa siedziba Planety11 oraz Abecadła, które będą zlokalizowane w Koszarach Dragonów. Projekt ten realizowany w ramach działań rewitalizacyjnych wymaga stworzenia oddzielnego programu rozwoju tego obiektu, ponieważ będzie on w sobie łączył bardzo wiele funkcji, zarówno kulturalnych i społecznych, lecz przede wszystkim będę chciał, aby stał się wizytówką miasta ze względu na jego atrakcyjność wizualną, proponowaną ofertę oraz możliwość partycypowania zainteresowanych organizacji pozarządowych w kreowaniu życia kulturalnego w tej części miasta. Nowa biblioteka powinna m. in. zapewniać lepszy dostęp do usług publicznych, wzmacniać więzi sąsiedzkie i kapitał społeczny, być miejscem spotkań dla dzieci młodzieży i osób starszych, być przestrzenią otwartą dla aktywnych mieszkanek i mieszkańców miasta.
Komplementarną częścią infrastruktury służącej rozwijaniu usług kulturalnych i czytelniczych jest również sprzęt o charakterze plenerowym. W związku z tym w przyszłości biblioteka będzie starać się o rozbudowę tego typu narzędzi o kolejne elementy pozwalające na organizację różnorodnych form kulturalnych i edukacyjnych. Jak wcześniej nadmieniono, obecność bibliotekarek i bibliotekarzy w przestrzeni miasta nie może ograniczać się tylko do filii bibliotecznych.
- Infrastruktura teleinformatyczna.
Trudno wyobrazić sobie współczesne biblioteki bez odpowiedniej infrastruktury teleinformatycznej. Rewolucja technologiczna, jak dokonuje się każdego dnia, wymaga ciągłej pracy, aby utrzymać sprawność działania w tej materii, przy jednoczesnym jej rozwijaniu o kolejne urządzenia technologicznie zaawansowane.
Niewątpliwie w ciągu ostatnich dwóch lat w Miejskiej Bibliotece Publicznej poczyniono ogromny krok w unowocześnieniu zarówno sprzętu komputerowego, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania, co dało wymierne korzyści osobom odwiedzającym bibliotekę, poprawiło jakość usług informacyjnych, lecz przede wszystkim zwiększyło bezpieczeństwo pracy w środowisku sieciowym. Jednakże w tym obszarze funkcjonowania biblioteki, muszą być podejmowane działania w trybie ciągłym, poprze monitorowanie, modernizowanie i zakup urządzeń które spełniają określone przepisami oraz oczekiwaniami mieszkanek i mieszkańców standardów.
Założenia finansowe:
Dokonując analizy budżetu biblioteki bardzo łatwo zauważyć wydatki związane z utrzymaniem i administrowaniem sieci bibliotek jest pokrywana z dotacji Organizatora. Przychody uzyskiwane z usług bibliotecznych oraz wpływów za przetrzymane materiały stanowią niewielki procent środków finansowych uzupełniających roczne finanse biblioteki, przy czym środki te są wydatkowane zgodnie ze statutem na działalność merytoryczną. Zazwyczaj pokrywają one zakup materiałów biurowych i plastycznych oraz służą konserwacji zbiorów.
Większość wydarzeń w Miejskiej Bibliotece Publicznej jest finansowana ze środków zewnętrznych pozyskiwanych w formie dotacji, wsparcia określonego sponsora, czy też poprzez współpracę barterową. Ten ostatni element stanowi jednocześnie świetną płaszczyznę do podejmowania współpracy z bardzo wieloma podmiotami oraz organizacjami i przynosi wymierne korzyści nie tylko finansowe, lecz także wizerunkowe. Dlatego w dalszym ciągu Miejska Biblioteka Publiczna w przyszłości będzie rozwijać i wzmacniać umiejętności w zakresie pozyskiwania środków zewnętrznych oraz partnerów, którzy swoim potencjałem będą wspierać planowane działania.
Należy także rozwijać mechanizmy i procesy służące monitorowaniu bieżącej sytuacji ekonomicznej biblioteki ponieważ zawsze istnieje możliwość wygenerowania środków na działalność kulturalną, które pierwotnie miały w planie finansowym inne przeznaczenie np. oszczędności związane z eksploatacją auta, albo też przeznaczone na szkolenia.
Wśród potencjalnych źródeł dodatkowego wsparcia finansowego na działalność Miejskiej Biblioteki Publicznej należy wskazać przede wszystkim programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ale także na programy instytucji centralnych takich jak np. Narodowe Centrum Kultury, Instytut Książki, czy też Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Warto także podkreślić, że tak jak dotychczas, biblioteka będzie również aplikować do programów ogłaszanych przez ośrodki regionalne i miejskie m.in. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie, czy też Miejski Zespół Terapii i Uzależnień.
Chciałbym zwrócić uwagę, że środki finansowe poza budżetowe, pozyskiwane z zewnątrz na działalność biblioteki, umożliwiają podejmowanie dodatkowych projektów, które często są oryginalne i stanowią wartość dodaną do zaplanowanych wydarzeń i projektów przygotowanych i realizowanych przez zespół bibliotekarek i bibliotekarzy w poszczególnych filiach, to pozwala nieustannie podtrzymywać i rozwijać ofertę kulturalną dla mieszkanek i mieszkańców Olsztyna.
Podsumowanie:
Przedłożone w niniejszej koncepcji propozycję działań należy traktować jako obraz kierunków dalszego rozwoju Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie, obraz który uwzględnia szereg uwarunkowań w jakich funkcjonuje i będzie w przyszłości funkcjonowała biblioteka. Najważniejsze jednak było określenie paradygmatu na którym oparta jest działalność współczesnych bibliotek, naszkicowanie dyskursów jej polityki obejmującej zarówno kwestie organizacyjne, merytoryczne oraz finansowe.
Podobnie jak w latach ubiegłych w bieżącym roku zostanie powołany zespół, który przygotuje i opracuje Strategię Rozwoju Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie na lata 2026 – 2031. To pozwoli na stworzenie harmonogramu, który będzie porządkował krok po koku nasze przyszłe plany i cele, które chcemy zrealizować.
W mojej pracy zobowiązuję się podejmować takie działania, które umożliwią dalszy rozwój Miejskiej Biblioteki Publicznej w Olsztynie, a jednocześnie uczynią z niej jedną
z najbardziej rozpoznawalnych wizytówek miasta.